Zwrot prowizji przy wcześniejszej spłacie kredytu: ile się należy
Spłacasz kredyt przed terminem albo refinansujesz? Zwrot prowizji i składek ubezpieczenia należy się z ustawy. Sprawdź, jak policzyć kwotę i złożyć wniosek.
Jeśli spłacisz kredyt przed terminem określonym w umowie, także wtedy, gdy spłaca go za Ciebie nowy bank w ramach refinansowania, część kosztów pobranych na początku należy się z powrotem. Chodzi o prowizję za udzielenie i składki ubezpieczeń zapłacone z góry na kilka lat. To prawo wynika z ustawy, nie z dobrej woli kredytodawcy, ale mało kto liczy je za Ciebie. Dotyczy zarówno wcześniejszej spłaty kredytu konsumenckiego (gotówka, pożyczka, konsolidacja), jak i hipotecznego. Poniżej: skąd bierze się to prawo, jak policzyć kwotę w jednym działaniu, jak złożyć wniosek o zwrot prowizji i co zrobić, gdy bank odmówi. Liczby są symulacjami, nie ofertą, a decyzja o finansowaniu zawsze należy do banku.
Kiedy przysługuje zwrot prowizji za wcześniejszą spłatę i co obejmuje?
Przysługuje każdemu kredytobiorcy, który zamknął zobowiązanie przed terminem, w całości albo w części. Z powrotem należy się ta część kosztów kredytu, która przypada na okres, o który skróciłeś umowę: opłata za udzielenie, opłata przygotowawcza, składki polis opłacone jednorazowo (na życie, od utraty pracy, nieruchomości w pakiecie). Nie dotyczy to odsetek, bo te płacisz za czas, który minął, ani usług wykonanych w całości, na przykład operatu szacunkowego.
Zasada jest prosta. Jeśli finansowanie na 20 lat zamykasz po 2 latach, wykorzystane zostało 10 procent czasu. Pozostałe 90 procent kosztu pobranego z góry przypada na okres, którego już nie będzie. To metoda liniowa i to ona jest dziś standardem.
Na jakiej podstawie prawnej masz prawo do zwrotu prowizji i składek?
Podstawy są trzy i zależą od rodzaju umowy. Te same zasady obejmują pożyczkę gotówkową, która w rozumieniu ustawy jest kredytem konsumenckim.
| Rodzaj umowy | Przepis | Co obejmuje |
|---|---|---|
| Kredyt konsumencki (gotówkowy, konsolidacyjny bez hipoteki, karta, raty) | art. 49 ustawy z dnia 12 maja 2011 r. o kredycie konsumenckim | w przypadku spłaty całości lub części kredytu przed terminem całkowity koszt kredytu obniża się o koszty przypadające na skrócony okres; zgodnie z wyrokiem Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej w sprawie Lexitor (C-383/18, 11.09.2019) i uchwałą Sądu Najwyższego (III CZP 45/19) dotyczy to także prowizji |
| Kredyt hipoteczny | art. 39 ustawy z dnia 23 marca 2017 r. (obowiązuje od 22 lipca 2017 r.) | obniżenie całkowitego kosztu o odsetki i inne koszty za skrócony okres; rozliczenie w 14 dni od spłaty |
| Ubezpieczenie opłacone z góry | art. 813 § 1 Kodeksu cywilnego | składka za okres niewykorzystanej ochrony podlega zwrotowi, gdy ochrona wygasa przed końcem opłaconego okresu |
Ustawa o kredycie konsumenckim obejmuje umowy zawarte od 18 grudnia 2011 r. Dla nich spór skończył się w 2019 roku. Od tego czasu rozliczenie części prowizji przebiega zwykle bez sporu, choć instytucje różnie liczą. Przy finansowaniu zabezpieczonym hipoteką polska ustawa ma własny przepis, niezależny od tego, jak TSUE ocenił unijną dyrektywę w 2023 roku. Dlatego tu wniosek trzeba czasem oprzeć wprost na art. 39, a interpretacje sprawdzić na dzień decyzji.
Jak policzyć zwrot części prowizji: jedno działanie
Rozliczenie liczy się liniowo. Koszt pobrany z góry mnożysz przez liczbę miesięcy, o które skrócono umowę, i dzielisz przez liczbę wszystkich miesięcy. Dla składki opłaconej jednorazowo mianownikiem jest okres ochrony. Dla kredytu konsumenckiego orientacyjną kwotę policzysz w kalkulatorze wcześniejszej spłaty na stronie UOKiK.
Trzy rzeczy, które zmieniają wynik:
- Metoda liczenia. Część kredytodawców przez lata stosowała metodę „efektywnej stopy", która daje mniej w pierwszych latach. Jeśli dostajesz wyraźnie mniej, niż wychodzi z działania wyżej, poproś o wyjaśnienie sposobu liczenia.
- Co podlega rozliczeniu, a co nie. Opłata za rozpatrzenie wniosku, wycenę nieruchomości czy wpis hipoteki to usługi wykonane w całości; tych nikt nie oddaje. Opłata „za udzielenie" lub „przygotowawcza" podlega rozliczeniu.
- Kto pobrał składkę. Przy indywidualnej polisie o zwrot składki występujesz do towarzystwa po jej wypowiedzeniu. Przy polisie grupowej („pakietowej"), gdzie ubezpieczającym jest kredytodawca, rozliczenie idzie przez niego.
Zwrot prowizji przy wcześniejszej spłacie kredytu hipotecznego a rekompensata: dwie różne rzeczy
Zwrot kosztów i opłata za przedterminową spłatę często się mylą. Pierwsze to pieniądze, które otrzymujesz. Drugie, w ustawie nazwane rekompensatą, to pieniądze, które Ty możesz zapłacić za to, że kończysz wcześniej; w praktyce dotyczy głównie finansowania zabezpieczonego hipoteką.
Przy zmiennym oprocentowaniu rekompensatę można pobrać tylko w pierwszych 36 miesiącach, nie więcej niż odsetki za rok od spłacanej kwoty i nie więcej niż 3 procent tej kwoty. Przy oprocentowaniu okresowo stałym można ją pobierać przez cały okres stałej stopy, ale nie więcej niż koszty związane z rozliczeniem. Konkretna wysokość jest w Twojej umowie.
Przy refinansowaniu liczysz więc obie strony: rozliczenie opłat i składek na plus, rekompensatę na minus. Po trzecim roku zmiennego oprocentowania rekompensaty zwykle już nie ma, a należności wciąż są. Szerszy rachunek opłacalności opisaliśmy w tekście o końcu okresu stałego oprocentowania.
Jak złożyć wniosek o zwrot prowizji bankowej i co zrobić, gdy bank odmówi?
Wniosek składasz po zamknięciu zobowiązania, pisemnie lub przez bankowość elektroniczną. Co powinien zawierać wniosek o zwrot prowizji: imię, nazwisko i numer umowy; datę całkowitej lub częściowej spłaty kredytu (przyda się potwierdzenie wcześniejszej spłaty kredytu); żądanie rozliczenia na podstawie art. 49 ustawy o kredycie konsumenckim albo art. 39 ustawy o kredycie hipotecznym; listę kosztów pobranych z góry z kwotami; własne wyliczenie liniowe; numer rachunku. Przy polisie indywidualnej osobno wypowiadasz ją w towarzystwie i wnosisz o składkę za niewykorzystany okres na podstawie art. 813 Kodeksu cywilnego.
Kolejność, gdy kredytodawca milczy albo odmawia:
- Reklamacja z powołaniem na przepis i własnym wyliczeniem. Czas na odpowiedź to co do zasady 30 dni; brak odpowiedzi oznacza, że reklamację uznaje się za rozpatrzoną zgodnie z Twoją wolą.
- Rzecznik Finansowy: bezpłatny wniosek o interwencję po wyczerpaniu reklamacji.
- Sąd, gdy kwota jest duża. Orzecznictwo po 2019 roku jest w sprawach konsumenckich korzystne dla klientów, ale wynik zależy od konkretnej umowy. Można ubiegać się o zwrot prowizji samodzielnie; kancelaria odzyskująca takie należności bierze zwykle część kwoty.
Roszczenie przedawnia się na zasadach ogólnych Kodeksu cywilnego, więc o zwrot pieniędzy z zobowiązania zamkniętego kilka lat temu wciąż można się upomnieć.
Pułapki, które widać dopiero po fakcie
- „Kredyt bez prowizji" z droższą polisą. Rozliczenie liczy się wtedy od składki, nie od opłaty za udzielenie; sprawdź, kto jest ubezpieczającym.
- Składka w racie zamiast z góry. Przy ochronie płaconej miesięcznie nie ma czego oddawać.
- Opłata pośrednika. Jeśli zapłaciłeś ją pośrednikowi, a nie kredytodawcy, art. 49 i art. 39 jej nie obejmują; dlatego porównuj całkowity koszt, nie stawkę.
- Rozliczenie „zaszyte" w saldzie. Pomniejszenie kwoty do zapłaty zamiast przelewu jest poprawne, ale sprawdź, czy zgadza się z Twoim wyliczeniem.
Najczęstsze pytania o zwrot prowizji i ubezpieczenia
Czy zwrot prowizji należy się przy refinansowaniu, skoro to nowy bank spłaca stary kredyt?
Tak. Refinansowanie to z punktu widzenia starej umowy spłata całości przed terminem. Nie ma znaczenia, skąd pochodzą pieniądze; liczy się data, w której stara umowa się kończy.
Jak liczy się zwrot prowizji: liniowo czy inaczej?
Po wyroku TSUE w sprawie Lexitor i uchwale Sądu Najwyższego z 2019 roku standardem jest metoda liniowa, proporcjonalnie do czasu, o który skrócono umowę. Jeśli dostajesz mniej, poproś o sposób liczenia.
Czy przy częściowej spłacie kredytu konsumenckiego też otrzymam zwrot prowizji?
Tak. Art. 49 obejmuje zamknięcie całości i części; rozliczenie jest proporcjonalne do spłaconej kwoty i skróconego okresu, w 14 dni.
Ile mam czasu, żeby ubiegać się o zwrot prowizji?
Roszczenie przedawnia się na zasadach ogólnych Kodeksu cywilnego, więc można upomnieć się także o należność sprzed kilku lat. Przy starszych umowach sprawdź termin przed złożeniem wniosku.
Materiał edukacyjny Finansowych Rewolucji. Nie stanowi oferty w rozumieniu art. 66 §1 Kodeksu cywilnego ani porady prawnej w indywidualnej sprawie; przykłady liczbowe są symulacjami poglądowymi. Decyzja kredytowa należy wyłącznie do banku. Pośrednictwo kredytu hipotecznego wykonują pośrednicy i agenci wpisani do rejestru KNF. Przepisy i ich interpretacje zmieniają się w czasie; sprawdza się je na dzień decyzji. Tekst przygotowany z pomocą AI, sprawdzony i zatwierdzony przez Dariusza Halczoka.