Luka życia: ile ubezpieczenia na życie potrzebuje rodzina i jak to policzyć

Jeśli jesteś jedynym lub głównym żywicielem rodziny, jedno pytanie warto zadać sobie raz, na spokojnie: co się stanie z domowym budżetem, gdyby jutro zabrakło Twojego dochodu. Nie chodzi o to, żeby się bać, tylko żeby ten scenariusz policzyć. Odpowiedź ma postać jednej liczby, którą nazywamy luką życia. Ten tekst pokazuje, jak ją obliczyć krok po kroku, na przykładzie, i gdzie najczęściej ludzie się mylą. Przykład to symulacja, a nie oferta. Wynik w Twojej sytuacji będzie inny.

Czym jest luka życia?

Luka życia to kwota, której zabraknie bliskim, gdyby zabrakło żywiciela. Można ją liczyć z dwóch perspektyw: gdyby Ciebie zabrakło (śmierć) i gdybyś nie mógł lub nie mogła pracować (niezdolność do pracy). Obie perspektywy mają osobne liczby, bo dochód znika w obu, ale koszty rodziny w nich różnią się.

Dlaczego to ma znaczenie? Bo suma ubezpieczenia z polisy z pracy bywa niska. Wypłata rzędu kilkudziesięciu tysięcy złotych wystarcza na pogrzeb i rachunki na kilka miesięcy, ale nie zamyka kredytu i nie zastępuje dochodu przez lata. Więcej o tym, co daje polisa z pracy, piszemy w tekście o ubezpieczeniu grupowym na życie.

Przy wyborze ubezpieczenia na życie łatwo kierować się ceną składki. Lepiej najpierw sprawdzić, ile ochrony potrzebujesz, a dopiero potem wybrać polisę na życie, która tę sumę zapewni, i zestawić jej cenę z zakresem. Ubezpieczenie na życie i zdrowie daje wsparcie finansowe bliskim w razie śmierci ubezpieczonego, a wypłata zależy od warunków umowy.

Jak policzyć lukę życia w trzech krokach

Krok 1: luka brutto, czyli potrzeby rodziny

Do luki brutto wchodzą cztery pozycje:

1. Kredyty do spłaty (saldo hipoteki i innych zobowiązań).
2. Dochód do zastąpienia: ile miesięcznie znika wraz z żywicielem i przez ile lat rodzina ma go zastępować.
3. Koszty stałe i jednorazowe: pogrzeb, formalności, opłaty, które trzeba ponieść od razu.
4. Cele wskazane przez Ciebie: na przykład studia dzieci. To Ty decydujesz, co ma być zabezpieczone.

Krok 2: jedna pula środków, które można spieniężyć

Od luki brutto odejmujesz środki, które rodzina realnie może wykorzystać, i robisz to jeden raz. Do tej puli wchodzą gotówka i lokaty, ewentualnie PPK oraz aktywa, które świadomie wskazałeś jako możliwe do sprzedania w razie potrzeby. Dwie rzeczy do zapamiętania:

• Mieszkanie, w którym mieszkasz, nie pomniejsza luki. Rodzina nie sprzeda jedynego domu, żeby przeżyć, więc wartość nieruchomości nie jest środkiem do odliczenia. Pozostaje tylko ryzykiem wymuszonej sprzedaży.
• Nie odejmuj tego samego dwa razy. Jedna złotówka oszczędności pomniejsza lukę raz.

Krok 3: posiadane ochrony, czyli polisy, które już masz

Od wyniku odejmujesz sumy z polis, które masz teraz: polisy indywidualne, grupówkę z pracy, ewentualny pakiet z konta lub kredytu. Tak otrzymujesz lukę netto, czyli to, czego naprawdę brakuje. Jedna reguła: do obecnej ochrony nie wliczasz tego, co dopiero planujesz kupić. Symulacja proponowanej polisy nie jest polisą, a wpisanie jej do wyliczenia zawyża „zabezpieczone" i zaniża lukę.

Jeśli nie znasz świadczeń z ZUS, które przysługiwałyby rodzinie, w wyliczeniach używa się ostrożnego założenia, że jest to najniższa renta rodzinna, której wysokość zmienia się w czasie. Dlatego w przykładzie niżej pomijamy świadczenia z ZUS.

Przykład obliczeniowy: rodzina z dwójką dzieci i kredytem

Z przykładu wynikają trzy wnioski. Po pierwsze, polisa z pracy na 100 000 zł pokrywa mniej niż piątą część luki w wariancie krótszym. Po drugie, największy wpływ na wynik ma liczba lat, przez które zastępujesz dochód. To Twoja decyzja i warto ją podjąć świadomie, a nie przyjąć z góry. Po trzecie, kredyt jest największą pojedynczą pozycją, więc jego saldo i okres mają znaczenie dla sumy ubezpieczenia.

Dla porównania: gdyby wypłata wynosiła 50 000 zł, w tym przykładzie starczyłaby na około osiem miesięcy kosztów rodziny, bez spłaty kredytu.

Śmierć czy niezdolność do pracy: dwie osobne liczby

Policz lukę z obu perspektyw. Przy niezdolności do pracy dochód również znika, a koszty rodziny często rosną, na przykład o leczenie i rehabilitację. Sumy, które wystarczają w jednym scenariuszu, nie muszą wystarczać w drugim. Dlatego nie traktuj luki życia jako jednej liczby na zawsze, tylko jako dwie, które sprawdzasz osobno.

Co może obejmować ubezpieczenie na życie?

Podstawowa suma ubezpieczenia jest wypłacana w razie śmierci ubezpieczonego i daje Twoim bliskim wsparcie finansowe. Do polisy na życie można dołączyć umowy dodatkowe, na przykład ochronę na wypadek nieszczęśliwego wypadku, trwałego uszczerbku na zdrowiu, poważnego zachorowania albo pobytu w szpitalu. Ubezpieczenie na życie i zdrowie to często pakiet kilku takich elementów. Zakres ubezpieczenia i wysokość składki zależą od towarzystwa, wieku i stanu zdrowia, a wiele ofert można porównać online. Przed wyborem sprawdź ogólne warunki, bo to one decydują o tym, co zostanie wypłacone.

Jaka może być ochrona: trzy typy konstrukcji

Gdy znasz lukę, wybierasz, jak ją pokryć. Najczęściej spotkasz trzy konstrukcje, a ich nazwy w różnych towarzystwach brzmią inaczej:

• Suma stała: ta sama kwota przez cały okres umowy. Prosta do zrozumienia, zwykle droższa.
• Suma malejąca: spada wraz z saldem kredytu, czyli podąża za zobowiązaniem. Zwykle tańsza, ale z czasem chroni coraz mniej.
• Suma ze zwrotem składek: po dożyciu końca umowy część lub całość wpłat wraca do ubezpieczonego, a składka jest zwykle wyższa. Warunki zwrotu opisuje umowa.

Nie ma wariantu najlepszego dla wszystkich. Wybór zależy od budżetu, od tego, jak szybko spłacasz kredyt, i od tego, czy chcesz chronić tylko zobowiązania, czy również dochód rodziny. W każdym przypadku sprawdź zakres ochrony, wyłączenia i karencje w ogólnych warunkach ubezpieczenia, bo to one decydują o wypłacie. O tym, na co uważać, piszemy w osobnym tekście o odmowie wypłaty z polisy na życie.

Najczęstsze błędy przy liczeniu luki życia

1. Odjęcie wartości mieszkania. Jedyny dom rodziny nie jest środkiem do spieniężenia.
2. Wzór „koszty życia przez trzy lata plus kredyty minus oszczędności". Pomija ochrony, które już masz, i pomija cele rodziny. Trzy lata to przykład, nie reguła.
3. Liczenie tego samego dwa razy. Oszczędności jako pula do spieniężenia i jednocześnie jako element planu.
4. Wliczenie polisy, której jeszcze nie masz.
5. Brak aktualizacji. Saldo kredytu, liczba dzieci i dochód zmieniają się. Luka policzona trzy lata temu może być dziś nieaktualna.
6. Założenie, że grupówka wystarczy. Sprawdź jej sumę i to, co się dzieje z ochroną po zmianie pracy.

Najczęstsze pytania o lukę życia i sumę ubezpieczenia