Dziedziczenie IKE i IKZE: kto dostaje pieniądze i ile podatku zapłaci

Oszczędzasz na emeryturę na IKE albo IKZE i zastanawiasz się, co stanie się z tymi pieniędzmi, jeśli nie dożyjesz wypłaty. Odpowiedź jest prostsza, niż się wydaje, ale kilka szczegółów warto znać wcześniej: kto dostaje środki, jak to zmienić i od czego zależy podatek. Tekst opiera się na ustawie o indywidualnych kontach emerytalnych oraz indywidualnych kontach zabezpieczenia emerytalnego (art. 11 i 36). Zasady obu kont, limity i warunki wypłaty opisujemy w tekście IKE czy IKZE, a o programie pracowniczym piszemy w tekście PPK: czy warto zostać.

Co dzieje się z IKE i IKZE po śmierci właściciela?

Środki zgromadzone na koncie nie przepadają i nie wchodzą do żadnego systemu państwowego. Ustawa przewiduje wypłatę na wniosek osoby uprawnionej. Osobą uprawnioną jest każda osoba, którą wskazałeś w umowie o IKE lub IKZE, a także spadkobierca.

W praktyce wszystko zależy od jednej rzeczy: czy wskazałeś uposażonych, czy nie.

Jak wskazać i zmienić uposażonych na IKE i IKZE?

Uposażonych wskazujesz w umowie o IKE lub IKZE. Wskazanie zawiera imię i nazwisko osoby, jej numer PESEL (jeśli został nadany) oraz udział w środkach. Zasady, które warto znać:

• Możesz wskazać jedną osobę albo kilka. Przy kilku osobach określasz udziały.
• Zmianę możesz zrobić w każdej chwili. Wskazanie nie jest dożywotnie, więc po ślubie, rozwodzie czy narodzinach dziecka aktualizujesz je tak, jak potrzebujesz (art. 11 ust. 2).
• Gdy udziały nie są oznaczone albo ich suma nie wynosi całości, uważa się je za równe (art. 11 ust. 3).
• Gdy wskazana osoba zmarła przed Tobą, jej udział przypada pozostałym wskazanym w częściach równych, chyba że zadysponujesz nim inaczej (art. 11 ust. 4).

Co jeśli nie wskażę uposażonego?

Wtedy środki zgromadzone na IKE lub IKZE wchodzą do spadku. Dzielą się według zasad dziedziczenia, czyli według testamentu albo ustawowo, i często trzeba najpierw przejść postępowanie spadkowe. Tak stanowi art. 11 ust. 5 ustawy, z wyjątkiem umów zawartych z zakładem ubezpieczeń: wtedy stosuje się odpowiednio art. 831 i 832 Kodeksu cywilnego, więc zapisy takiej umowy sprawdź osobno.

To najczęstszy powód, dla którego warto raz na jakiś czas zajrzeć do umowy: osoba wskazana dawno temu nie zawsze jest tą, którą wskazałbyś dziś.

Ile podatku zapłaci uposażony: IKE i IKZE osobno

Podatek zależy od rodzaju konta. Poniższe zestawienie opiera się na ustawie o IKE i IKZE oraz na ustawie o podatku dochodowym od osób fizycznych (tekst z 2026 roku), ale rozliczenie w konkretnej sprawie, w tym interpretacje organów podatkowych, sprawdź u doradcy podatkowego.

Z tego zestawienia wynika jedno: nie ma jednej odpowiedzi „czy płaci się podatek”. Dla IKE i IKZE jest ona inna, dlatego przy planowaniu warto oddzielić te dwa konta.

Czy osoba uprawniona może przenieść środki na własne konto?

Tak, ustawa przewiduje wypłatę transferową (art. 36 ust. 2). Osoba uprawniona do środków zmarłego z IKE może przenieść całość przysługujących jej środków na swoje IKE albo do programu emerytalnego, do którego przystąpiła. Osoba uprawniona do środków zmarłego z IKZE może przenieść całość przysługujących jej środków wyłącznie na swoje IKZE. Przedmiotem przeniesienia jest zawsze całość przysługujących jej środków, a nie ich część. Ustawa o podatku dochodowym zwalnia wypłaty transferowe środków na IKZE osoby uprawnionej po śmierci oszczędzającego (art. 21 ust. 1 pkt 58b lit. b), a dla IKE analogiczne zwolnienie zawiera art. 21 ust. 1 pkt 58a lit. c.

Przeniesienie wymaga, by uposażony miał własne konto, na które środki trafią.

Dziedziczenie IKE i IKZE a Twoja rodzina: co zrobić dziś

Lista kontrolna, którą możesz przejść w kwadrans:

1. Sprawdź, czy w umowie o IKE i IKZE masz wskazanych uposażonych.
2. Zajrzyj, czy dane i udziały są aktualne.
3. Jeśli mieszkasz z osobą, której chcesz zostawić środki, upewnij się, że to ona jest wskazana.
4. Sprawdź, czy masz IKE, IKZE i PPK w tym samym miejscu, czy w kilku instytucjach, i dla każdego konta osobno ustaw uposażonych.
5. Zapisz, gdzie leży dokumentacja, żeby rodzina wiedziała, jak złożyć wniosek o wypłatę.

Najczęstsze pytania o dziedziczenie IKE i IKZE